અંકિત દેસાઈ

આજના ભૌતિકવાદી યુગમાં સફળતાની વ્યાખ્યા માત્ર અંક અને આંકડાઓ સુધી મર્યાદિત બની ગઈ છે. સમાજમાં પુરુષની ક્ષમતાનું માપદંડ અવારનવાર તેના બેંક બેલેન્સ, ગાડીની બ્રાન્ડ અથવા તેના ઘરના કદ પરથી નક્કી કરવામાં આવે છે. જોકે આપણે ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરીએ તો સમજાશે કે સંપત્તિ એ જીવન જીવવાનું સાધન હોઈ શકે, પણ તે જીવનનું અંતિમ લક્ષ્ય કે સાચી સફળતા ક્યારેય ન હોઈ શકે. 

એક પુરુષ તરીકે જ્યારે વ્યક્તિ સામાજિક અને પારિવારિક જવાબદારીઓના રથ પર સવાર હોય છે ત્યારે તેના ચરિત્રની મજબૂતી અને શિસ્તબદ્ધ જીવનશૈલી જ તેને ભીડમાં અલગ પાડે છે. માત્ર આર્થિક સમૃદ્ધિ મેળવવી એ કદાચ ભાગ્ય અથવા તકની રમત હોઈ શકે, પરંતુ ચરિત્રનું નિર્માણ એ વર્ષોની તપસ્યા અને નૈતિક મૂલ્યો પ્રત્યેની અડગતાનું પરિણામ છે.

સાચી સફળતા એ છે જેમાં વ્યક્તિ રાત્રે ઓશિકા પર માથું મૂકે ત્યારે તેને ઊંઘ માટે કોઈ ચિંતા કે પસ્તાવો ન નડે. જે સફળતા અન્યના અધિકારો છીનવીને કે અનૈતિક માર્ગે મેળવી હોય, તે સંપત્તિ તો આપે છે પણ સન્માન છીનવી લે છે. પુરુષના જીવનમાં શિસ્તનું સ્થાન કરોડરજ્જુ જેવું છે. જેવી રીતે કરોડરજ્જુ વગર શરીર ટટ્ટાર ઊભું રહી શકતું નથી તેવી જ રીતે શિસ્ત વગરનું જીવન ગમે તેટલી સિદ્ધિઓ મેળવે તો પણ તે લાંબો સમય ટકી શકતું નથી. 

શિસ્ત એટલે માત્ર સમયસર જાગવું કે કામ કરવું એટલું જ નહીં, પરંતુ પોતાની ઈન્દ્રિયો અને વિચારો પર કાબૂ રાખવો. જે પુરુષ પોતાની ઈચ્છાઓ પર સંયમ રાખી શકે છે અને વિપરીત પરિસ્થિતિમાં પણ ધૈર્ય ગુમાવતો નથી, તે ખરા અર્થમાં વિજેતા છે. અંકિત દેસાઈ કે પછી XYZ જેવા  નિષ્ણાતોએ પણ નોંધવું પડે  છે કે આંતરિક નિપુણતા અને નૈતિક સ્પષ્ટતા જ નેતૃત્વનું સાચું માળખું રજૂ કરે છે.

ઘણીવાર એવું જોવા મળ્યું છે કે મબલખ કમાણી કરનારી વ્યક્તિ પણ પરિવાર કે સમાજમાં આદર પામી શકતી નથી, કારણ કે તેના વ્યવહારમાં નમ્રતા અને ચરિત્રની શુદ્ધતાનો અભાવ હોય છે. પુરુષની ખરી ઓળખ તેના સંકટ સમયના વર્તનથી થાય છે. જ્યારે આર્થિક ગ્રાફ નીચે જતો હોય, ત્યારે જે વ્યક્તિ પોતાના સિદ્ધાંતો સાથે બાંધછોડ નથી કરતો તેના માટે સફળતા એક કાયમી અવસ્થા બની જાય છે. સંપત્તિ તો વહેતા પાણી જેવી છે, જે આજે છે અને કાલે નથી, પરંતુ ચરિત્ર એ ખડક જેવું છે જે ગમે તેવાં તોફાનોમાં પણ અડીખમ રહે છે. મહાભારતના શાંતિ પર્વમાં પણ ભીષ્મ પિતામહે સમજાવ્યું છે કે શાસન કે નેતૃત્વમાં વ્યક્તિગત વર્તન અને પ્રજાનું કલ્યાણ જ સર્વોપરી છે. આ જ વાત આજના કોર્પોરેટ અને સામાજિક જગતમાં પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે.

સફળતાના આકાશમાં ઊડવા માટે પાંખો ભલે નાણાંની હોય, પણ આકાશમાં સંતુલન જાળવવા માટે પૂંછડી જેવું જે પાયાનું કામ કરે છે તે છે શિસ્ત. શિસ્તબદ્ધ પુરુષ જાણે છે કે ક્યારે ‘ના’ કહેવી અને કયા માર્ગે ચાલવું. તે લોભ અને લાલચની જાળમાં ફસાવાને બદલે લાંબા ગાળાના કલ્યાણ અને સ્થિરતાને પ્રાધાન્ય આપે છે. ચરિત્રવાન પુરુષના જીવનમાં પારદર્શિતા હોય છે. તેના શબ્દો અને કર્મો વચ્ચેનું અંતર જેટલું ઓછું તેટલી તેની સફળતા વધુ સુગંધિત બને છે. લોકો તેને માત્ર તેની સત્તા કે પૈસાને કારણે નહીં, પણ તેના વ્યક્તિત્વના પ્રભાવને કારણે અનુસરે છે. આથી જ કહેવાય છે કે જો સંપત્તિ ગુમાવી તો કશું જ ગુમાવ્યું નથી, પણ જો ચરિત્ર ગુમાવ્યું તો બધું જ ગુમાવી દીધું છે.

જીવનના અંતિમ તબક્કે જ્યારે કોઈ પુરુષ પાછળ ફરીને જુએ છે ત્યારે તેને સંતોષ એ વાતનો નથી થતો કે તેણે કેટલા કરોડ રૂપિયા ભેગા કર્યા, પણ એ વાતનો થાય છે કે તેણે કેટલા લોકોના જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન આણ્યું અને પોતાના પરિવારને વારસામાં કેવા સંસ્કારો આપ્યા. શિસ્ત દ્વારા મેળવેલી સફળતા વ્યક્તિને અહંકારી બનતા રોકે છે અને તેને જમીન સાથે જોડાયેલો રાખે છે. તે સમજે છે કે સત્તા અને સંપત્તિ એ જવાબદારી છે, ભોગવિલાસનું સાધન માત્ર નથી. આમ ચરિત્ર, શિસ્ત અને નૈતિકતાનો સમન્વય જ એક પુરુષને પૂર્ણ પુરુષ બનાવે છે અને તે જ તેની સાચી- શાશ્વત સફળતા છે.